Buurthouden
 
Burengebruiken en
Buurtorganisaties in
Leiden
(14e - 19e eeuw)
 
Auteur :
Kees Walle
 

 

Introductie


Deze site bevat oorspronkelijk én bewerkt bronnenmateriaal dat is gebruikt voor het boek Buurthouden. Genoemde publicatie is het resultaat van langdurig archiefonderzoek naar het vroegere Leidse buurtwezen dat eeuwenlang de sociale infrastructuur van de stad heeft belichaamd. In het verhaal komen de oude burengebruiken en buurtorganisaties (de z.g. gebuurten) uitgebreid aan de orde. Ook wordt ruimschoots aandacht besteed aan de omgangsvormen en de wijze van geschilbeslechting tussen buren, sociale controle en de rechten en plichten van buurtbewoners. De relaties tussen buurt- en stadsbestuurders blijven evenmin onbesproken. Zowel het boek als het bijbehorende bronnenmateriaal leveren een interessante bijdrage aan de kennis van de Nederlandse cultuurgeschiedenis in het algemeen en de sociale geschiedenis van de Sleutelstad in het bijzonder.

Voor het ontstaan, de ontwikkeling, de taken en het functioneren van de gebuurten verwijzen wij naar de samenvatting.
Maar voor een beter begrip van het Leidse buurtwezen is het aan te bevelen om óók het boek ter hand te nemen. Temeer omdat ter vermijding van doublures is besloten om de in het boek voorkomende bronnen en bijlagen niet op deze site te publiceren, zulks met uitzondering van de samenvatting van het boek, een samenvatting van de inkomsten en uitgaven van vijf gebuurten, de concordantie van de gebuurten en enkele ingetekende stadsplattegronden..

Vanwege de grote omvang van het bronnenmateriaal (het equivalent van ca. 900 pagina's in druk) is het maken van een selectie trouwens onvermijdelijk. Verschillende 17e- en 18e- eeuwse bronbestanden, maar vooral veel onderzoeksgegevens uit de periode tussen 1795 en 1888 zijn daarom weggelaten; zowel uit het boek als op deze site. Voor degenen die kennis willen nemen van alle onderzoeksgegevens bestaat echter de mogelijkheid om een cd-rom (pdf) te bestellen. Toezending van de schijf volgt na overmaking van € 15,- naar rek.no. 202 1845 t.n.v. K. Walle te Leiden m.v.v. `Buurthouden'. Onderstaande inhoudsopgave maakt snel inzichtelijk welke bijlagen en bronnen in het boek, op deze site én op de cd-rom zijn geplaatst.

De standaardgegevens van het boek zijn:

 

Kees Walle,

'Buurthouden.
De geschiedenis van burengebruiken en buurtorganisaties
in Leiden (14e-19e eeuw).'

Uitgeverij Ginkgo, Leiden 2005. ISBN-10: 9080700959.

 

Buurthouden is voor € 37,50 verkrijgbaar in de reguliere boekhandel of rechtstreeks te bestellen bij Uitgeverij Ginkgo (tel. 071 - 5 125 636). Leden van de verenigingen Oud Leiden en Jan van Hout, alsmede de donateurs van de Dirk van Eck-stichting kunnen het boek voor € 32,50 afhalen bij de balie van het Regionaal Archief Leiden, Boisotkade 2a. Lezers of onderzoekers kunnen voor vragen, aanvullingen of opmerkingen per e-mail contact opnemen met de auteur (071 - 513 4285).

 

Inhoudsopgave

 
Tekst en bijlagen
in het Boek
 
De inleiding, verhalende tekst, samenvatting, noten, een opgave van geraadpleegde bronnen en literatuur, de bijlagen en een alfabetische index op de in het boek voorkomende persoonsnamen.
 
Het boek telt 325 pagina's en bevat 120 afbeeldingen, tabellen, plattegronden enz.
Stadsplattegronden van
Liefrinck (1578),
Hagen (1675),
Van der Paauw (1825) en
Van Campen (1850)
met ingetekend de buurtverdelingen van
1550, 1700, 1796,
1804/1833 en 1853
Een ontwerp verdeling van de stad in gebuurten van Jan van Hout (1602),
ingetekend op de plattegrond
van Bast (1600)
met bijbehorende buurtnamen
Een vergelijkend overzicht tussen de Keuren
(1593/1657)
en Reglementen
(1796, 1804, 1833 en 1853)
op de Gebuurten
Een concordantie van de gebuurten tijdens de periode tot 1796
in samenhang met de indelingen van
1796, 1804, 1833 en 1853
Samenvattingen
van inkomsten en uitgaven
van kasboeken van de gebuurten
Billenburg, Vredenrijk,
Koeienfort, Klein Egypte
en het Graafschap Prily
Op deze
Website
 
Introductie
Inhoud
Samenvatting
De 210 gebuurten tijdens de periode ca. 1600-1795 met hun afzonderlijke ligging en geschiedenis, alsmede een opgave van de benoemde heren der gebuurten per buurt.
De gegevens zijn gekoppeld aan de stadsplattegrond van Hagen (1675)
Met interactieve functies
Stadsplattegronden van
Hagen (1796), Van der Paauw (1825) en Van Campen (1850) met ingetekend de buurtverdelingen van 1796, 1804/1833 en 1853
Alfabetische index van 3.163 benoemde heren der gebuurten tijdens de periode 1597 - 1796.
Met toelichting en interactieve functies
 Opgave van veranderde straatnamen en verdwenen straten en stegen voorzover die namen betrekking hebben op het onderzoek
De 73 gebuurten omstreeks 1550 met hun afzonderlijke ligging en geschiedenis.
De gegevens zijn gekoppeld aan de stadsplattegrond van Liefrinck (1578)
Met interactieve zoekfunctie
Een concordantie van de gebuurten tijdens de periode tot 1796 in samenhang met de indelingen van
1796, 1804, 1833 en 1853
Een alfabetische index van 916 benoemde heren der gebuurten tijdens de periode
1796 - 1888.
Met toelichting
De Generale Keur of Ordonnantie op de Gebuurten (1593)
De herkomst van 154 buurtheren in 1625 (zie Gebuurten en immigratie)
CD-ROM
 
 
Bevat alle items zoals vermeld in de twee andere rubrieken. Met uitzondering van de inleiding en verhalende tekst van het boek. Eveneens ontbreken de daarin vermelde noten, de opgave van geraadpleegde bronnen en literatuur en een alfabetische index op de in het boek voorkomende persoonsnamen.
Een vergelijking tussen de Keuren op de Gebuurten van 1593 en 1657
De verdeling van de stad in gebuurten in
1796, 1804, 1833 en 1853.
Met een beschrijving van hun afzonderlijke ligging en wetenswaardigheden, alsmede een opgave van de benoemde buurtheren per buurt
Advies c.q. beoordeling van Philips van Leyden naar aanleiding van het verbod op de burenmaaltijden met een vertaling van de Latijnse tekst (1367)
Transscriptie van de z.g. Prilybrief (1473)
Complete transscriptie van een register, waarin opgenomen het
Besoigne angaende 't veranderen
van de gebuyrten der Stadt Leyden

(1602) RAL, SA II inv.nr.1220
Transscriptie van een door Jan van Hout geschreven memorandum waarin hij zich beklaagt over de medewerking van het stadsbestuur (ca. 1607)
RAL SA II inv.nr.10 fol 346v-348v
Transscriptie van een verzoek van tien gebuurten om een uurwerk met slagwerk aan te brengen (1601 en 1607)
Diverse berichten met betrekking tot het begraven van lijken en het verbod op het houden van buurthoven in tijden van pestilentie (17e eeuw)
Aantallen ingenomen kinderen door het H.G. Weeshuis per buurt (1668-1670)
Transscripties van enkele documenten die betrekking hebben op het weren van vreemdelingen. (1736 en 1737)
Samengevoegde bronbestanden over de periode 1795-1804, voor het grootste deel betrekking hebbend op de gebuurten
Een alfabetische index op 1.473 persoonsnamen, voorkomend in de hiervoor genoemde bronbestanden over de periode 1795-1804
Een overzicht van vermogen en schulden van de 130 gebuurten (1820)
Uittreksels van tien kasboeken
van 19e - eeuwse gebuurten
Diverse aantekeningen met betrekking tot het z.g. Buurtfonds (1889-1956)
De herkomst van 154 buurtheren in 1625

 

 

AuteurPublicatieHome
Kees Walle
Leiden 2006/7
Buurthouden. www.janvanhout.nl